Mark Twain zei
ooit: ‘‘voorspellen is een hachelijke zaak, zeker waar het de toekomst betreft’’.
Sommige zaken echter laten zich vrij eenvoudig verklappen; bepaalde trends zijn
onomkeerbaar. De in gang gezette proliferatie van energieproductie is er één
van. In 2030 kan eenieder die dat wil, energieproducent zijn. De door analisten
verwachtte energietransitie, van fossiel naar duurzaam zal rap gaan, met voor ‘de
dinosaurussen’ in de energiesector (o.m. Aramco) desastreuze gevolgen. Saoedi-Arabië
heeft deze zomer de pogingen om deze moloch naar de beurs te brengen (geambieerde
waarde > $ 2.000 miljard), tot nader order gestaakt; het bleek onverkoopbaar
en is ‘’for the time being’’ bij ‘zuster’ Sabic ondergebracht. Te lang gewacht
zo stellen analisten van Goldman Sachs.
In 2008 voorspelden analisten van Standard
& Poor’s (S&P) dat vanaf 2040 zonne-energie vrijwel de gehele energieconsumptie
wereldwijd voor haar rekening zou gaan nemen (bron:WBGU). Nu blijkt dat die
ontwikkeling veel sneller gaat. De efficiëntiegroei van zonnepanelen lag (2010-2018)
jaarlijks boven de 32% (bron: Bloomberg), veel meer dan de door S&P verwachte
15-16%. Het tempo van innovatie is dermate, dat vanaf 2020, duurzame energieopwekking,
de markt van fossiele brandstof in rap tempo zal vervangen. Dit gaat veel
betekenen voor de OPEC-landen, maar ook voor van OPEC-subsidies afhankelijke
landen in Afrika en het M&O en in de slipstream, ook voor de EU. Het EU-bestuur
bracht afgelopen maand (EU-top Salzburg) naar buiten dat er geen verdere acties over ‘t hete hangijzer
‘massa-immigratie’ genomen zullen worden, daar de instroom nu vele malen geringer
is dan jaren geleden: ‘’problem solved’’! Maar men hoeft (vanwege de verwachte materiële
aardverschuiving) geen Einstein te zijn om de volgende migranten-Tsunami, een
veelvoud van weleer, aan te zien komen.
Volgens Feuerbach…
Feuerbach stelde
2 eeuwen geleden dat revoluties ontstaan wanneer er een abrupte verandering
plaatsvindt in de maatschappelijke verhouding: geestelijke bovenbouw vs
materiële onderbouw. Welnu, deze is binnen de olieproducerende landen aanstaande
en daarbij ook in die landen die van hen inkomensafhankelijk zijn. Waarom? Allereerst
voorspellen analisten van JP Morgan in 2020 een recessie, met daarbij een forse
daling van de olieprijs (35%). Een voorzichtige schatting want bij elke vorige economische
recessie meer dan halveerde de olieprijs. Ten tweede dendert de kostprijs van
duurzame energie naar beneden; de kostprijs van zonne-energie wordt door
analisten in 2020-22 verwacht richting $ 30 p. barrel olie-equivalent te
duikelen, hetgeen extra druk zet op de prijs van olie&gas. Een ‘double
whammy’ voor de Golfstaten, die nog geheel afhankelijk zijn van revenuen hiervan;
maar ook voor landen als Egypte dat naar schatting 5 miljoen mensen in deze
landen heeft werken. Zij sturen jaarlijks miljarden dollars naar het thuisland
en zijn de kurk waar de economie op drijft; naast deze indirecte subsidiestroom
krijgen landen als Egypte directe steun vanuit de Golfregio. Als (in-)directe steun wegvalt, staat het land op z’n kop.
Recent heeft de Saoudische
regering besloten dat de 11 miljoen buitenlandse werknemers (een populatie zo
groot als de Benelux!) vervangen moeten worden door eigen mensen: ‘’Saoudi’s
first’’. Dit proces gaat moeizaam (bron: Bloomberg), temeer daar ‘Mo Sixpack’
niet gewend is te werken. Maar een neergang van de olieprijs zal het land in
problemen brengen, gelijk als in 2016 toen dit rijke land een fiscaal tekort
van ruim 10% had ($ 120 miljard); het vertrek van buitenlanders zal ingeval van
daling van de olieprijs alleen maar versnellen. Zo zal komend decennium de directe
steun aan landen in Noord-Afrika tot aan Pakistan wegvallen, en de indirecte
subsidies in de vorm van goed betaalde banen voor buitenlanders uit de regio, opdrogen.
De materiële onderbouw van de islamitische regio komt zwaar onder druk te staan;
voeg daarbij de roep om meer vrijheid (geestelijke bovenbouw), dan is de voorspelling
van een ware revolutie, plausibel.
Een
miljoenenstroom van mensen richting Europa is dan niet ondenkbaar. Immers,
aldus Angela Merkel: ‘’de EU verstrooit 50% van alle overheidssubsidies
wereldwijd, terwijl het maar 20% van het BBP genereert’’; de aanzuigende werking
ervan is groot. Het gevaar van maatschappelijke ontwrichting ligt op de loer.
De plicht van de politiek is hiervan niet weg
te kijken. Landen in Oost-Azië, Australië, Amerika houden migratie uit
deze regio, die als maatschappelijke splijtzwam gezien wordt, grotendeels
tegen; Europa is wederom target in de verwachte migrantenstroom. Het gaat dan om
aantallen die de immigratiestroom van weleer zal doen verbleken.
Volgens Schumpeter…
Extreem zullen
de veranderingen zijn, daar die regio tot nu toe niet wenst deel te nemen aan
het economische krachtenspel door filosoof Schumpeter ooit beschreven als: ‘’creative
destruction’’. Sinds de val van de Berlijnse muur (1989) doet vrijwel elke
windstreek op aarde hieraan mee, behalve landen die om religieuze redenen
kennisontwikkeling door de mens afwijzen. Schumpeter stelt dat door
kennisontwikkeling (innovatie in brede zin), het economisch systeem telkens
weer van de ondergang gered wordt. Uitgaven door staat&bedrijven aan R&D
(research & development) is hiervoor cruciaal. R&D-uitgaven van de OESO-landen
ligt gemiddeld op 2% van het BBP (Bron: Wereldbank). Positieve uitzonderingen
zijn landen als Japan, Korea en Israël die richting 4% van het BBP aan research
(universiteiten) en praktisch onderzoek (bedrijven) uitgeven (Nederland: 2,1%).
Daarmee maken zij zich relevant voor de wereldeconomie. Thomas Friedman
beschrijft in ‘’the World is Flat’’ de welvaartstoename van deze- en opkomende landen,
maar ook de stilstand in één specifieke regio: de islamitische landen. Van
Marokko tot aan Pakistan wordt vrijwel 0,0% van het BBP uitgegeven aan R&D!
Turkije is de positieve uitzondering met 0,4%; een belangrijk deel komt van
buitenlandse bedrijven, en juist investeringen van deze bedrijven staan onder
druk. Gebrek aan innovatieve research zet deze landen op ‘t speelveld van de
wereldeconomie, geheel buitenspel. Dit verklaart de grote werkloosheid. Voormalig
adviseur van onze regering (Kishore Mahbubani) verwijt ons juist in die regio te
weinig te investeren. Dat is een te volgen stellingname. Maar in praktijk sluit
het lokale, fundamentalistische onderwijs niet aan bij de eisen van de
moderniteit waarbinnen internationaal opererende bedrijven functioneren.
Komend decennium
zijn aardschokken, zowel op sociaal-maatschappelijk en economisch vlak te
verwachten. Juist de landen die de natuurlijke krachten van de economische
wereld steevast negeren, sturen aan op een deconfiture. Gecorrumpeerd door bergen
oliedollars waande men zich verheven. Helaas zal komende jaren het naderende
financiële onheil juist door de onderklasse daar hard gevoeld worden. Anekdotisch
voor de op handen zijnde veranderingen is ‘n recent gehouden ‘collecte’ (door
kroonprins M. bin Salman van Saoedi-Arabië geënsceneerd), waarbij hij in enkele
weken tijd van rijke familieleden op straffe van gedwongen opsluiting (Hilton, Riyad)
$ 100 miljard wist af te troggelen (je geld of je vrijheid)! Argument: zij
zouden zich de afgelopen jaren op schandalige wijze aan de staat verrijkt hebben.
Dit geld zou in zijn ogen onrechtmatig verkregen zijn, en is naar zijn zeggen nu
hard nodig zijn om de noodzakelijke veranderingen te helpen financieren (in
totaal $ 500 miljard nodig voor het moderniseringsplan Neom City)! Het doel
heiligt de middelen (bron Bloomberg)!
Volgens Hegel…
De aanstaande revolutie
zal voor velen letterlijk & figuurlijk de verlichting inluiden. Door de ‘Verelendung’ wordt ook deze regio gedwongen
het pad in te slaan van aanbidding van de kracht van ‘t menselijk brein in plaats
van te volharden in de aanbidding van ‘t eigen absolute gelijk. Het geloof in
de absolute waarheid, zal door de ‘economische zwaartekracht’ sneuvelen en omvormen
in de aanbidding van ‘het relatieve’. Zoals Winston Churchill ooit zei: ‘’in
tijd van oorlog sneuvelt de waarheid het eerst’’. Na een gitzwarte
transitieperiode zal ook deze regio de moderniteit weten te omarmen en tzt
floreren. Volgens filosoof Hegel: Uit de these-antithese die nu bestaat (de strijd
tussen moderniteit vs orthodoxie), ontstaat
op een hoger niveau (door realiteit afgedwongen), een nieuwe these, een nieuw
evenwicht. Deze roept op zijn beurt weer een nieuwe tegenstelling op, enz.
Een ding is
zeker: het gaat de komende jaren, geopolitiek gezien, verre van saai worden.
Helaas gaat het meestal zo dat het eerst goed mis moet gaan, alvorens alles op
zijn pootjes terechtkomt. Paniek zal de oliebaronnen ten deel vallen, als de aanstaande
recessie samen blijkt te vallen met een baanbrekende energie-innovatie, waardoor
de kostprijs van energie richting ‘heel weinig’ tendeert. Het beleid van de EU zal
met deze aardschok ernstig rekening moeten houden. Niet wegkijken maar
vooruitkijken; dit is nodig om de sociaal-maatschappelijke homogeniteit te
bewaren, nodig om de Europese identiteit
te waarborgen, broodnodig voor de economie en nodig om het sociaaleconomisch
systeem overeind te houden.
De wereld waarin
het absolute aanbeden wordt (in aanvaring is met de wereld van het relatieve),
staat een omwenteling te wachten. Voor het wahabisme, salafisme en khomeinisme begint
de tijd te dringen; niet 2040, niet 2030, al in 2020 is de klop op de deur van
‘verandering’ daar. Zij zullen veranderen want niet meedoen is suïcidaal. Aan
ons de eer om normen en waarden, in eeuwen met vallen en opstaan opgebouwd, met
alle noodzakelijke middelen te verdedigen. De eigenaar van Aramco heeft overigens
de voorbije week (in een interview met Bloomberg.com) laten weten, te opteren
voor een beursgang in 2021. Verbluffend wat een timing!
25 eeuwen geleden
zei Grieks filosoof Heraclitus al: ‘’niets duurt voort, behalve verandering’’.
Drs.
RGGM Melchers, financieel analist
